Tekening door: Phearum Pheara
Intro
Cambodja kent een turbulente geschiedenis. Ondanks het feit dat de politieke situatie de laatste jaren relatief stabiel is, kent het land lange periodes van instabiliteit. Deze instabiliteit gaat vaak ten koste van de (economische) ontwikkeling van een land. Hierdoor zijn er grote bevolkingsgroepen die moeite hebben het hoofd boven water te houden. Om de huidige situatie van dit prachtige land beter te begrijpen, is hieronder een korte samenvatting gemaakt van de historie van Cambodja.
Het grote Khmer rijk
De eerste bekende beschavingen verschijnen ongeveer in de 1 e eeuw van onze jaartelling in Cambodja. Dit zijn de beschavingen van Chenla (Chinese naam, Khmer naam Kambu) en Funan Chinese naam, echte naam onbekend) meer in hedendaags Vietnam. Van 802 tot ongeveer 1350 was Cambodja onderdeel van een groot Khmer rijk. Dit rijk strekte zich uit over grote delen van Zuidoost-Azië, waaronder het hedendaagse Cambodja, delen van Vietnam, Laos, Thailand en tot aan de oostelijke grenzen van Myanmar. De hoofdstad van dit rijk was voor de langste tijd in Angkor dat bij het hedendaagse Siem Reap ligt. Angkor Wat en andere hindoetempels zijn de beroemde overblijfselen van deze beschaving. Na verscheidene oorlogen met Ayutthaya (de voorloper van het huidige Thailand) en Lan Xang (de voorloper van het huidige Laos), verplaatsten de Khmers de hoofdstad naar Phnom Penh en ongeveer vanaf die tijd veranderde de naam in Kambu-ja (Cambodja).
Vanaf het midden van de 15e eeuw tot de komst van de Fransen werd Cambodja geregeerd door zwakke koningen en werd het verscheurd door interne conflicten. Ook vele oorlogen met Ayutthaya en Vietnam leidden tot grote verliezen in zowel land als rijkdom. Cambodja zou nooit meer de omvang en glorie van het oude Khmer rijk meemaken. 1
Frankrijk en de onafhankelijkheid
Van 1863 tot 1953 stond Cambodja onder gezag van Frankrijk, evenals haar buurlanden Laos en Vietnam. Na de Tweede Wereldoorlog kwam er steeds meer verzet tegen dit Franse gezag en in 1953 slaagde het jonge staatshoofd Norodom Sihanouk erin om op een vreedzame manier de onafhankelijkheid te verkrijgen. Sihanouk probeerde in het ‘nieuwe’ Cambodja een neutrale politiek te voeren. Neutraal in de zin van geen partij kiezen tussen het ‘communistische oosten’ of ‘kapitalistische westen’. Met zowel oorlogen in de buurlanden Vietnam en later ook in Laos, en een uitgesproken bondgenoot van de VS, Thailand, als buurland in het westen en noorden, was dit niet gemakkelijk, maar lukte dit tot eind jaren zestig van de vorige eeuw redelijk. 2
Burgeroorlog
In 1970 werd Sihanouk door het hoofd van zijn legerleiding, generaal Lon Nol, middels een staatsgreep afgezet. Lon Nol zette, met militaire en financiële steun van de Verenigde Staten, de aanval in tegen linkse groeperingen in het land en grote delen van het land werden, met zijn toestemming, gebombardeerd door de Verenigde Staten. Cambodja werd, na Laos, het meest gebombardeerde land in Zuidoost Azië.
Door het toenemende geweld, schendingen van mensenrechten door de regeringstroepen en corruptie, nam de populariteit onder de bevolking van de verschillende linkse en communistische groeperingen toe. Ook de Rode Khmer kreeg steeds meer aanhangers en won terrein op de troepen van Lon Nol. Op 17 april 1975 trokken de soldaten van de Rode Khmer het laatste bolwerk van Lon Nol, de hoofdstad Phnom Penh, binnen.3
Cambodja onder de Khmer Rouge
Op het moment van de val van Phnom Penh werd voor veel Cambodjanen pas duidelijk wat de Khmer Rouge daadwerkelijk voor ogen had. Nog dezelfde dag moest iedereen de stad verlaten om te werk te worden gezet op het platteland. Volgens de Khmer Rouge waren de stedelingen de oorzaak van alle corruptie en kapitalisme dat ervoor had gezorgd dat Cambodja werd uitgebuit door buitenlandse machten. Daarom zouden steden voortaan niet meer bestaan. Vanaf nu zou Cambodja terug gaan naar haar wortels om vanuit haar agrarische oorsprong een complete nieuwe samenleving te beginnen. Net zoals het Khmer rijk van duizend jaar geleden dat ooit zo machtig was geweest. Markten waren niet meer nodig, het monetaire systeem werd verruild voor een ruilsysteem en scholen en godsdienst werden afgeschaft. Vanaf nu was het voldoende om alleen kennis te hebben om rijst te verbouwen. 4
De maatschappij werd onderverdeeld in 2 soorten mensen; de ‘oude’ of oorspronkelijke mensen, ofwel ongeletterde boeren en hun families van het platteland. En de nieuwe mensen, ofwel mensen uit de stad, vaak met een opleiding. Deze laatste groep werd gebruikt om het zwaarste werk te doen onder de meest erbarmelijke omstandigheden op het land. Deze werkslaven waren hun leven niet zeker en leefden met de dag. Voedsel was door slecht beleid niet aanwezig of werd gebruikt om leningen voor militair materieel met China af te lossen. Het feit dat je een opleiding had gehad, een buitenlandse taal sprak of zelfs maar een bril droeg (als teken van geleerdheid), was reden genoeg om omgebracht te worden. Van bijvoorbeeld de 1000 geregistreerde Cambodjaanse artsen in 1975, waren er in 1979 nog zo’n 54 in leven.5 Door oorlogshandelingen, maar vooral door uitputting en uithongering zijn in totaal tussen de 1,5 en 2,5 miljoen mensen, bijna een kwart van de bevolking, tijdens het bewind van de Khmer Rouge omgekomen.
Doordat de Khmer Rouge in 1977 begon met het overvallen van dorpen in Vietnam, waarbij ook daar duizenden doden vielen, besloot Vietnam in december 1978 Cambodja binnen te vallen. Dit leidde tot de terugtrekking van de Khmer Rouge begin 1979 naar de grensgebieden met Thailand en naar Thailand zelf.
Na de Khmer Rouge
Vietnam bleef in Cambodja aanwezig tot 1989, waarbij het regeringsleger regelmatig gevechten voerde met troepen van de Khmer Rouge. Het jaar ervoor waren onderhandelingen begonnen voor een staakt-het-vuren tussen de verschillende Cambodjaanse partijen. Weer een jaar later startten de permanente leden van de VN topoverleg over de situatie in Cambodja. Volgens internationale afspraken zou er een overgangsregering worden ingesteld, waarbij begin 1993 vrije verkiezingen werden gehouden. Van 1992 tot 1993 werd een vredesmacht van de Verenigde Naties, de UNTAC, gestationeerd, die erop toezag dat de rust werd hersteld en de verkiezingen eerlijk zouden verlopen. 6
Tussen 1993 en 1998 regeren de Funcinpec van Norodom Ranariddh en de Cambodian Peoples Party van Hun Sen in een coalitie. Ook in deze periode blijft het onrustig en vallen er nog steeds slachtoffers in de machtsstrijd.
Cambodja nu
Na de verkiezingen van 1998 is het land steeds stabieler geworden. Door o.a. het uiteenvallen van Khmer Rouge in dat jaar, is de interne veiligheid toegenomen en veel Cambodjanen die hun land in de jaren 70 en 80 ontvluchtten, zijn teruggekomen. Door jaren van burgeroorlog en onrust, is de onderwijsstructuur van het land echter verwoest en kost het veel tijd en geld om dit te herstellen. Ook zijn de gevolgen van het grootschalige gebruik van landmijnen nog steeds merkbaar. Alhoewel een groot gedeelte inmiddels is geruimd, zijn nog steeds grote stukken landbouwgrond niet veilig voor gebruik. Daarnaast vallen er nog regelmatig (vaak jonge) slachtoffers door explosieven die al enkele decennia geleden zijn gelegd. Ook is corruptie nog alom aanwezig in de gehele Cambodjaanse maatschappij.
Naast de materiele achterstand die het land heeft opgelopen, worstelt het land eveneens met haar psychische problemen. Veel mensen hebben dusdanige traumatische ervaringen opgedaan, waarvan de gevolgen nog generaties voelbaar zullen zijn. Professionele psychische bijstand is er nauwelijks, waardoor mensen verstrengeld raken met hun verleden. Gevoed door deze problemen, ziekte en armoede hebben hele gezinnen moeite het hoofd boven water te houden.
Maar de toenemende stabiliteit van het land zorgt ook voor een toename van toeristen en dus een toename van harde valuta. De infrastructuur is de laatste 10 jaar beduidend verbeterd, wat eveneens positief is voor de economische ontwikkeling van Cambodja. Hoewel meer dan 40% van de bevolking onder de armoedegrens leeft, beleeft het land toch een gestage economische groei.7 En dat is goed nieuws voor dit prachtige land met haar prachtige bevolking.
2. Southeast Asia, past and present, D.R.SarDesai, edition 1997
3. Zuidoost-Azie, een eeuw van overvulde verwachtingen, Jan Pluvier, 1999
4. Brother Number One, A Political Biography of Pol Pot, David P. Chandler, revised edition 2000
5. Lecture by Dr. Beat Richner, Kantha Bopha Children’s Hospital Siem Reap, December 2006
6. Verenigde Naties, www.un.org, 2007
7. The world Factbook, www.cia.gov, 2007
